Waarom autochtoon plantsoen het best (aangepast) is (JB-14)

Zuid-Europese herkomsten van eenstijlige meidoorn lopen in het voorjaar gemiddeld 7 dagen vroeger uit dan de Vlaamse herkomsten. Ze zijn immers aangepast aan een zuidelijk klimaat waar het groeiseizoen vroeger een aanvang neemt. In dezelfde logica lopen Waalse herkomsten tot 4 dagen later uit dan de Vlaamse. Deze herkomsten zijn afkomstig van hoger gelegen gebieden in een kouder klimaat. Deze zogenaamde fenologische verschillen tussen de herkomsten vertonen zich ook bij het bloeien, hoewel minder uitgesproken: Zuid-Europese herkomsten openen hun bloemen tot 4 dagen vroeger, en de Waalse 2 dagen later dan de Vlaamse. Dit alles stelden we vast in een herkomstproef waar de verschillende herkomsten samen werden aangeplant.

Uitlopen van knoppen in het voorjaar markeert de start van het groeiseizoen voor bomen en struiken. Wie te vroeg is, heeft kans op vorstschade. Wie te laat is, loopt een competitief nadeel op. Dit is dan ook een zogenaamd adaptief kenmerk, ontstaan door natuurlijke selectie. Planten passen zich aan aan hun groeiomgeving. Meidoornen die te vroeg uitlopen hebben een grotere kans op schade bij uitzonderlijk vroege vorsten. Bovendien kunnen organismen wiens levenscyclus aangepast is aan het moment van uitlopen van de meidoornen in de problemen komen als deze te vroeg of te laat uitlopen.

Blijkbaar is knopuitloop, in vergelijking met bloeitijdstip, onderhevig aan een sterkere natuurlijke selectie, gezien de tijdsverschillen tussen de herkomsten groter zijn. We zagen ook dat de variatie bij het uitlopen tussen de verschillende Vlaamse herkomsten die we bestudeerden heel klein was: ze begonnen allen synchroon uit te lopen. Bij het openen van de bloemen was er al meer variatie tussen de Vlaamse herkomsten. Ook dit wijst erop dat bloeitijdstip minder sterk onderhevig is aan natuurlijke selectie dan knopuitloop.

We kunnen samenvattend stellen dat lokale autochtone herkomsten het best aangepast zijn aan lokale groeicondities. Dit is dan ook een warm pleidooi voor het gebruik van lokale herkomsten bij aanplanten van bossen, hagen, houtkanten en andere kleine landschapselementen.

Kristine Vander Mijnsbrugge

Meer lezen? Variation in bud burst and flower opening responses of local versus non-local provenances of hawthorn (Crataegus monogyna Jacq.) in Belgium, in Plant systematics and evolution

Feedback