Van 14 tem 19 december 2017 verhuist INBO Brussel naar het Herman Teirlinckgebouw op de site Thurn & Taxis, Havenlaan 88 bus 73, 1000 Brussel.

Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) en Integraal Verwevings- en Ondersteunend Netwerk (IVON)

foto van gentiaanblauwtje (foto INBO-De feiten

Vlaanderen is een dicht bevolkte, dynamische regio met een sterk versnipperd landschap. Daardoor staat de natuur sterk onder druk. Ongeveer de helft van de planten en dieren behoort tot de bedreigde rode-lijstsoorten. Circa 30 % van de soorten is zeer kwetsbaar of met uitsterven bedreigd. Ongeveer 7 % van deze soorten is inmiddels uitgestorven. De belangrijkste oorzaken van deze negatieve trends zijn het verdwijnen van geschikte leefgebieden en de verminderde milieukwaliteit.

Het idee

Om het tij te keren wordt gewerkt aan een verbetering van de milieukwaliteit en aan het inrichten en beheren van natuurgebieden. Het vergroten van natuurgebieden zorgt ervoor dat deze meer individuen en verschillende soorten kunnen bevatten, waardoor de kans daalt dat lokale populaties uitsterven. De gebieden zijn hierdoor eveneens beter gebufferd tegen negatieve randinvloeden. Om de populaties duurzaam in stand te houden moet de uitwisseling tussen de verschillende leefgebieden verbeterd worden, waardoor duurzame populatienetwerken kunnen ontstaan.

De woorden

Het Vlaams Gewest streeft naar een duurzaam gebruik van de open ruimte in Vlaanderen. Het Ruimtelijk Structuurplan Vlaanderen van 23 september 1997 (RSV) voorziet hiervoor o.a. in de afbakening van een natuurlijke structuur. De kern van deze natuurlijke structuur zal bestaan uit 125.000 ha Vlaams Ecologische netwerk (VEN) waarin de functie natuur primeert. Het VEN bestaat uit Grote Eenheden Natuur (GEN) en Grote Eenheden Natuur in Ontwikkeling (GENO). Daarnaast zal het Vlaams Gewest 150.000 ha Natuurverwevingsgebieden (NVWG) afbakenen, waarin de natuurfunctie evenwaardig en duurzaam dient samen te gaan met de functies landbouw, bosbouw en recreatie. Deze gebieden staan met elkaar in verbinding via Natuurverbindingsgebieden (NVBG). NVBG en NVWG vormen samen het IVON of Integraal Verwevings- en Ondersteunend Netwerk.

De afbakening van VEN en NVWG is gekoppeld aan specifieke planologische bestemmingen op de ruimtelijke uitvoeringsplannen (RUP’s) en gewestplannen. In het RSV wordt aangegeven dat voor de totstandkoming van de natuurlijke structuur 38.000 ha natuur- en reservaatgebied bijkomend wordt afgebakend, naast de 10.000 ha bosuitbreiding. Die afbakening gebeurt in gewestelijke RUP’s.

De werkwijze

Om het afbakeningsproces van de natuurlijke structuur te ondersteunen werd door het Agentschap voor Natuur en Bos en het INBO een wenselijkheidkaart, namelijk de Gewenste Natuur- en Bosstructuur (GNBS), uitgewerkt. Deze kaart geeft de prioritaire gebieden weer voor de afbakening van het VEN en NVWG. Daarnaast zijn kaarten opgemaakt met zoekzones voor planologische en effectieve bosuitbreiding.

Het geheel van prioritaire gebieden in functie van de realisatie van 125.000 ha VEN omvat circa 140.000 ha. Deze afbakening gebeurde hoofdzakelijk op basis van ecologische criteria. Een kaart met prioritaire gebieden voor de realisatie van 150.000 ha NVWG omvat circa 180.000 ha. De beleidsstatus van de GNBS is een werkkaart vanuit het beleidsveld natuur en bos.

Het INBO biedt wetenschappelijke en GIS-ondersteuning bij de afbakening van deze gebieden.

De daden

De afbakening van het VEN verloopt in twee fasen (Besluit van de Vlaamse Regering op 07/12/2001).

  • In de eerste fase (2002-2003) werden consensusgebieden opgespoord op basis van de GNBS en de Gewenste Agrarische Structuur. Dit resulteerde in de ontwerp-afbakening van circa 86.900 ha VEN in uitvoering van het Natuurdecreet (eerste spoor) en 8.000 ha ontwerp-groene RUP’s in uitvoering van het RSV (tweede spoor).
  • Na de verwerking van het openbaar onderzoek dat werd georganiseerd in de periode 23/09-21/11/2002 rond de ontwerp-afbakening van circa 86.900 ha VEN werd uiteindelijk op 18/07/2003 het VEN ter grootte van circa 85.000 ha definitief vastgelegd door de Vlaamse Regering.
  • In een tweede fase (2003-2007) verliep de voltooiing van de afbakening van 125.000 ha VEN volledig via de ruimtelijke ordening, teneinde een beslissing te nemen rond de gebieden waar de consensus moeilijker ligt en gelijktijdig ook de afbakening van de agrarische structuur te regelen. Op 20/02/2004 werd een eerste reeks van 15 RUP’s vastgesteld door de Vlaamse Regering met een grootte van circa 830 ha bijkomend VEN-gebied. Op 04/02/2005 werd een tweede schijf van 6 RUP’s voor circa 1.010 ha bijkomend VEN-gebied vastgesteld door de Vlaamse Regering. Dit alles betekent dat de oppervlakte VEN in de praktijk is aangegroeid tot 86.800 ha.

 

>> Natuurindicator oppervlakte VEN

 

Feedback