September: verwijderen van de halsbandzender van Naya (MN-24, Wolvenspecial)

Sinds einde juli was de batterij van de GPS-module in de halsbandzender van Naya leeg en werden geen data meer doorgestuurd. In september kregen we daarom bezoek van onze Duitse collega Norman Stier om samen de zender te recupereren. Zo kan Naya voortaan zonder halsband door het leven en kan er nog extra data uit de GPS-zender worden gehaald. Zo’n halsband kan met afstandsbediening losgeklikt worden vanop ca. 200 meter. Als er geen GPS-data meer wordt doorgestuurd, kan het dier nog op het terrein worden gelokaliseerd en benaderd via een ingebouwde VHF-zender. Met behulp van een klassieke ontvanger en richtantenne konden we de positie van Naya vlot bepalen, haar vervolgens voldoende dicht benaderen (ze had haar dagrustplaats in dicht struweel) en dan via de afstandsbediening de halsband losklikken. 

Norman Stier met de pas gerecupereerde zender van Naya, 22 september 2018, Hechtel-Eksel (rechts)

Aanvallen op schapen

Wat al bekend was uit het buitenland konden we dit jaar in Vlaanderen ook vaststellen met Naya, Roger en August: wolven die op zoek zijn naar nieuw leefgebied doodden sneller schapen dan wolven die al een tijdlang gevestigd zijn. Voor wolven op doortocht is het veel gemakkelijker om schapen te doden dan te jagen op wilde prooien. Eénmaal ze zich vestigen leren ze snel een gebied kennen, wat hen in staat stelt om efficiënter op wilde prooien te jagen, zonder eigen bijkomende risico’s om vee van mensen aan te vallen.

Toen August pas aankwam volgden enkele tumultueuze weken met elkaar snel opeenvolgende aanvallen op schapen - waarna de frequentie van aanvallen snel afnam. De laatste aanval op schapen, die we kunnen toewijzen aan wolven (de zevende sinds de aankomst van August en de elfde in totaal als we de aanvallen van Naya en Roger in het vroege voorjaar meetellen), dateert al van 25 september, toen een schaap werd gedood in Lommel. Hoewel er via het genetisch onderzoek van de stalen genomen op dit dier geen wolven-DNA kon worden aangetoond, wezen de verwondingen aan het schaap hier vrij eenduidig in de richting van een wolvenkill. Er werd door de aanvaller heel gericht tewerk gegaan met enkel een zware verwonding aan de keel, waarbij een groot stuk huid en een deel van de luchtpijp met kracht werd weggerukt. Hierdoor waren ook geen hoektandperforaties in de hals aanwezig, terwijl net in deze bijtwonden vaak een goede concentratie van wolvenspeeksel achterblijft. Dergelijke wonden zijn dan ook doorgaans de beste plaatsen om via een swab een  succesvol DNA–staal te nemen. In dit geval waren die er niet wat gerichte DNA-staalname heeft bemoeilijkt. 

Gedood schaap Lommel

Het schaap dat in Lommel werd gedood: de manier waarop het schaap werd gedood wijst er op dat hier een wolf aan het werk was

Er was verder veel aandacht voor een pas geboren Holstein-kalf dat nagenoeg voor de helft opgegeten werd teruggevonden in een weide in Leopoldsburg op 3 oktober. Het is niet geweten of dit kalf levend dan wel dood werd geboren op de weide. Het DNA-onderzoek kon noch wolf noch hond aantonen en, in tegenstelling tot het schaap van Lommel, waren er ook geen andere aanwijzingen die doen vermoeden dat dit kalf gedood werd door wolven. Bijna alle ingewanden van het kalf werden opgegeten, wat atypisch is voor wolf. Mogelijk werden de ingewanden opgegeten door everzwijnen.

Dat wolven die nieuw zijn in een gebied, of op doortocht zijn, meer vee aanvallen dan gevestigde wolven, betekent overigens niet dat onvoldoende beschermd vee (vooral schapen maar ook geiten) geen groot risico lopen vanwege gevestigde wolven. In gebieden waar schapen onvoldoende beschermd zijn of vrij rondlopen in de natuur kunnen wolven zich hierop gaan specialiseren, omdat het nu eenmaal een gemakkelijke manier is om aan voedsel geraken.

Ook bij ons is dit risico niet van de baan zolang niet alle schapen en geiten afdoende beschermd zijn. De Duitse wolvenpopulatie leeft in omstandigheden die deze van Vlaanderen het dichtste benaderen: intensief gebruikt cultuurlandschap in het laagland. In Duitsland, waar zwaar ingezet wordt op preventiemaatregelen, vormen nutsdieren slechts 1.1% van het dieet van gevestigde wolven. Wilde hoefdieren zoals reeën, everzwijnen, edel- en damherten vormen er de bulk van het wolvendieet (onderzoek op basis van 6185 keutels verzameld tussen 2001 en 2016, bron Senckenberg Museum für Naturkunde Görlitz).

Feedback