Biodiversiteit in Vlaanderen: 2010 doelstelling blijft veraf

19-05-2006
Brussel

Biodiversiteit staat voor de variatie aan leven op aarde. Het is een belangrijke basis voor de welvaart en het welzijn van de mens. Zowel in Vlaanderen als in de rest van de wereld blijft de biodiversiteit achteruitgaan. Vlaanderen onderschreef de pan-Europese doelstelling om dit verlies te stoppen tegen 2010. In maart 2006 besloot de wereldconferentie over biodiversiteit in Brazilië dat alle betrokkenen de inspanningen op alle niveaus moeten opdrijven. De website Natuurindicatoren (www.natuurindicatoren.be) levert informatie over de toestand van de natuur in Vlaanderen aan de hand van 150 indicatoren. Wat vertellen de recentste cijfers?

Verbeterende trends haperen

  • Om kwetsbare natuur te kunnen behouden mogen de atmosferische deposities van verzurende en vermestende stoffen niet hoger zijn dan de “kritische last”. Van 1990 tot 2003 was er een positieve evolutie naar meer heide, bos en grasland zonder overschrijding van die last, maar in 2004 was er weer een terugval. In 2004 was er op slechts 5 % van de oppervlakte kwetsbare natuur geen overschrijding van de kritische last voor vermestende deposities en op 41 % van die oppervlakte geen overschrijding van de kritische last voor verzurende deposities. In deze omstandigheden blijven soorten die gevoelig zijn voor verzuring en vermesting achteruitgaan.
  • De gezondheid van de bossen wordt door vele factoren beïnvloed, onder andere door verzurende en vermestende deposities. Van 2000 tot 2003 verbeterde de gezondheid van de bossen geleidelijk, maar deze trend zette zich niet door in 2004 en 2005. Dan was 21 % van de bomen als beschadigd gecatalogeerd. In heel Europa gaat de gezondheid van de bossen weer achteruit.
  • Een belangrijke factor om kwetsbare biodiversiteit in waterlopen te behouden is de concentratie van vermestende stoffen. In de periode 1990 tot 2002 nam het aantal waterlopen met een goede ecologische kwaliteit systematisch toe. Na een sterke terugval in 2003 was er in 2004 weer verbetering merkbaar. Toch heeft slechts 7 % van de meetpunten een nutriëntenconcentratie die kwetsbare biodiversiteit toelaat.

Ruimte vrijmaken voor natuur in Vlaanderen gaat moeizaam

  • De oppervlakte natuur- en bosreservaat in Vlaanderen neemt geleidelijk toe en bereikte eind 2005 32.000 ha of 2,3 % van Vlaanderen. De toename van de laatste jaren is vooral te danken aan de inspanningen van natuurverenigingen, die nu ongeveer de helft van deze oppervlakte beheren. Via het beheer trachten overheid en natuurverenigingen het leefgebied van kwetsbare soorten te vrijwaren. De oppervlakte natuurreservaat blijft in Vlaanderen ver beneden andere economische topregio’s (9,7 % in Nederland en 5,2 % in Nordrhein-Westfalen).
  • Voor de instandhouding van heel wat kwetsbare planten en dieren zijn er grotere en meer samenhangende leefgebieden nodig. Het Vlaams Ecologisch Netwerk (VEN) dient om dit te realiseren. De afwerking van het VEN werd gekoppeld aan de gelijktijdige afbakening van de natuurlijke en agrarische structuur in het buitengebied. Dit proces loopt momenteel vertraging op. Van de 15 buitengebiedregio’s zijn er nog maar 2 met een eindvoorstel over de gewenste structuur. Daardoor blijft de oppervlakte VEN sinds 2003 hangen op 86.900 ha. Ook de ontwikkeling van natuurverwevings- en natuurverbindingsgebieden, die het VEN ondersteunen, en de opmaak van natuurrichtplannen lopen achter op schema.

Een groeiende diversiteit aan professionele betrokkenen

  • Via beheerovereenkomsten raken meer landbouwers betrokken bij de zorg voor de biodiversiteit in het landbouwgebied. Tegen eind 2005 beheerden landbouwers 786 ha weide in functie van broedende vogels en 78 ha graslanden in functie van de flora. De beheerovereenkomsten stimuleerden hen ook in het beheer van 496 ha perceelsranden, 7 ha poelen, 88 ha houtkanten en 224 km heggen in functie van natuur en landschap.
  • In de bossen zijn er steeds meer actoren betrokken. Tussen januari en april 2006 nam het aantal erkende bosgroepen toe van 7 tot 12. Hun gezamenlijke bosbeheerplannen volgens de Criteria Duurzaam Bosbeheer verhogen de aandacht voor de biodiversiteit. Het aantal erkende bosexploitanten nam van januari tot mei 2006 toe van 16 tot 137. Via hun opleiding krijgen erkende bosexploitanten aandacht voor de zorg voor de biodiversiteit.
  • De wegenadministratie beheert steeds meer bermen op ecologische wijze. Tegen eind 2005 werd langs de 17.000 km Vlaamse gewestwegen 1000 km berm geïnventariseerd, voor 467 km een beheerplan opgemaakt en is 337 km in ecologisch beheer.
  • De lokale overheden engageren zich in toenemende mate. In 2005 lieten 47 van de 308 gemeenten 55 inrichtingsprojecten inzake “Harmonisch park- en groenbeheer” goedkeuren. In het kader van de Samenwerkingsovereenkomst lieten 104 gemeenten in 2005 samen 154 natuurprojecten subsidiëren. Ook via de regionale landschappen trachten 133 gemeenten de band tussen burger en omringend landschap en natuur te vergroten.

Besluit

  • De cijfers tonen aan dat er reeds veel inspanningen werden geleverd, maar dat om de 2010-doelstelling te halen het er op neer komt deze vol te houden en bovendien sterk op te drijven.
  • Het toenemend aantal betrokkenen bij de zorg voor biodiversiteit is positief. Ook hier komt het er op neer vol te houden en de inspanningen op te drijven. Het is bovendien belangrijk om regelmatig na te gaan of die inspanningen de biodiversiteit echt ten goede komen.
Persinfo 
Koen Van Muylem
Feedback