De kantoren van het INBO zijn gesloten, maar onze medewerkers zijn bereikbaar op hun mobiel nummer.

Wereldwijde achteruitgang van insecten. Wat kunnen we doen?

In grote delen van de wereld dalen de aantallen insecten en sterven ze uit. De onvervangbare diensten die ze leveren voor de mens vallen zo weg, met onvoorspelbare gevolgen. Een groep wetenschappers uit de hele wereld trekt aan de alarmbel. Zowel burgers als beleidsmakers moeten in actie schieten. Er moet meer en kwaliteitsvol natuurgebied komen en de landbouw moet meer inzetten op het samenleven van soorten. Daarnaast moeten ook de gevolgen van de klimaatverandering gemilderd worden.

Ecosystemen staan zwaar onder druk, waardoor er elke dag insecten verdwijnen. Twee wetenschappelijke publicaties van 30 experts uit de hele wereld, waaronder Dirk Maes van het INBO,   bespreken zowel de gevaren als de kansen om verder uitsterven te voorkomen, om zo bij te dragen aan een noodzakelijke mentaliteitsverandering.

"Het is verrassend hoe weinig we weten over biodiversiteit op wereldschaal, met slechts 10 tot 20 procent van de insecten- en andere ongewervelde diersoorten beschreven en benoemd. En van die met een naam weten we weinig meer dan een korte morfologische beschrijving, misschien een deel van de genetische code en een enkele plaats waar het werd gezien," zegt Pedro Cardoso, van het Fins Museum voor Natuurgeschiedenis.

Ook in Vlaanderen gaat het niet goed met insecten. Wanneer we de 7 Rode Lijsten van insecten bekijken, is ongeveer 12% van alle soorten uitgestorven en is de helft in mindere of meerder mate bedreigd. Vooral houtbewonende kevers, met 60% van de soorten uitgestorven of bedreigd en dagvlinders waar ondertussen 19 van de 67 soorten (28%) zijn uitgestorven, doen het hier bijzonder slecht. Van een heleboel andere insecten (bijen, hommels, mieren, vliegen …) hebben we nog onvoldoende informatie om hun bedreigingsgraad in te schatten, maar niets wijst erop dat het met die groepen beter gaat dan met de bekendere groepen.

De toestand is ernstig…

Habitatverlies, vervuiling (o.a. door landbouw), invasieve soorten, klimaatverandering, overexploitatie en het uitsterven van afhankelijke soorten dragen allemaal bij aan een duidelijke afname van de insectenpopulatie en het uitsterven van soorten.

"Met het verlies van soorten verliezen we niet alleen een ander stuk van de complexe puzzel die onze planeet is, maar ook biomassa, essentieel voor bijvoorbeeld het voeden van andere dieren in de voedselketen, unieke genen en stoffen die op een dag kunnen bijdragen aan het genezen van ziekten, en ecosysteemfuncties zoals bestuiving waarvan de mensheid afhankelijk is", bevestigt Cardoso.

… maar niet hopeloos

De onderzoekers stellen ook oplossingen voor op basis van wetenschappelijk onderzoek: meer gebied reserveren voor natuurbehoud, het omvormen van de landbouw om het naast elkaar bestaan van soorten te bevorderen en het verzachten van de klimaatverandering.

Hoe kan je insecten helpen?

  1. Vermijd het veelvuldig maaien van je tuin: laat de natuur groeien.
  2. Plant inheemse planten; veel insecten hebben alleen deze nodig om te overleven.
  3. Vermijd het gebruik van pesticiden, zeker in je eigen achtertuin.
  4. Laat oude bomen, stronken en dode bladeren met rust: ze brengen leven voor talloze soorten.
  5. Bouw een insectenhotel met kleine horizontale gaten die insectennesten kunnen worden.
  6. Verklein je ecologische voetafdruk: dit heeft net zo veel invloed op insecten als op andere organismen.
  7. Steun en geef je op als vrijwilliger in natuurbeschermingsorganisaties.
  8. Importeer geen levende dieren of planten in het wild die schadelijk kunnen zijn voor inheemse soorten.
  9. Wees je meer bewust van kleine wezens. Always look on the small side of life.

Literatuur

  • Cardoso P, Barton PS, Birkhofer K, Chichorro F, Deacon C, Fartmann T, Fukushima CS, Gaigher R, Habel JC, Hallmann CA, Hill MJ, Hochkirch A, Kwak ML, Mammola S, Ari Noriega J, Orfinger AB, Pedraza F, Pryke JS, Roque FO, Settele J, Simaika JP, Stork NE, Suhling F, Vorster C & Samways MJ (2020) Scientists' warning to humanity on insect extinctions. Biological Conservation: 108426. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108426
  • Maes D, Titeux N, Hortal J, Anselin A, Decleer K, De Knijf G, Fichefet V & Luoto M (2010) Predicted insect diversity declines under climate change in an already impoverished region. Journal of Insect Conservation 14 (5): 485-498. https://doi.org/10.1007/s10841-010-9277-3
  • Maes D & Van Dyck H (2001) Butterfly diversity loss in Flanders (north Belgium): Europe's worst case scenario? Biological Conservation 99 (3): 263-276. https://doi.org/10.1016/S0006-3207(00)00182-8
  • Maes D, Vanreusel W, Jacobs I, Berwaerts K & Van Dyck H (2011) Een nieuwe Rode Lijst dagvlinders. De IUCN-criteria toegepast in Vlaanderen. Natuurfocus 10 (2): 62-71.
  • Maes D, Verovnik R, Wiemers M, Brosens D, Beshkov S, Bonelli S, Buszko J, Cantú Salazar L, Cassar LF, Collins S, Dincă V, Djuric M, Dusej G, Elven H, Franeta F, Garcia Pereira P, Geryak Y, Goffart P, Gór A, Hiermann U, Höttinger H, Huemer P, Jakšić P, John E, Kalivoda H, Kati V, Komac B, Kőrösi A, Kulak AV, Kuussaari M, L’Hoste L, Lelo S, Mestdagh X, Micevski N, Mihut S, Monasterio León Y, Munguira ML, Murray T, Nielsen PS, Ólafsson E, Õunap E, Pamperis L, Pavlíčko A, Pettersson LB, Popov S, Popović M, Ryrholm N, Šašić M, Pöyry J, Savenkov N, Settele J, Sielezniew M, Sinev S, Stefanescu C, Švitra G, Tammaru T, Tiitsaar A, Tzirkalli E, Tzortzakaki O, van Swaay CAM, Viborg AL, Wynhoff I, Zografou K & Warren MS (2019) Integrating national Red Lists for prioritising conservation actions for European butterflies. Journal of Insect Conservation 23 (2): 301-330. https://doi.org/10.1007/s10841-019-00127-z
  • Samways MJ, Barton PS, Birkhofer K, Chichorro F, Deacon C, Fartmann T, Fukushima CS, Gaigher R, Habel JC, Hallmann CA, Hill MJ, Hochkirch A, Kaila L, Kwak ML, Maes D, Mammola S, Noriega JA, Orfinger AB, Pedraza F, Pryke JS, Roque FO, Settele J, Simaika JP, Stork NE, Suhling F, Vorster C & Cardoso P (2020) Solutions for humanity on how to conserve insects. Biological Conservation in press. https://doi.org/10.1016/j.biocon.2020.108427
Feedback