Van 14 tem 19 december 2017 verhuist INBO Brussel naar het Herman Teirlinckgebouw op de site Thurn & Taxis, Havenlaan 88 bus 73, 1000 Brussel.

Natuurontwikkelingsplan Grensmaas

De streefbeelden duiden de functies [waterbeheer, economie (scheepvaart, industrie, landbouw), recreatie, landschap en natuur] aan voor de waterwegen waarover de Waterwegen en Zeekanaal NV (W&Z) het beleid en beheer voert. Het uitgangspunt voor het opstellen van streefbeelden is het streven naar een integraal waterbeheer.

Het luik ‘Natuur’ wordt voorbereid op het INBO en tast de mogelijkheden voor natuurontwikkeling af binnen een aantal juridische, beleidsmatige en maatschappelijke randvoorwaarden. Vanuit een omgevingsanalyse (systeemverkenning) met de studie van de abiotische en biotische factoren wordt een ecologische gebiedsvisie opgesteld.  

Voor het studiegebied van de Grensmaas werden de potenties voor natuurontwikkeling reeds onderzocht in functie van integraal waterbeheer en een grensoverschrijdende afstemming. In het verleden werden er door het Instituut voor Natuurbehoud drie natuurontwikkelingsscenario’s voorgesteld, elk met zijn specifieke rivierbeheersaanpak en resulterend in een specifieke functieverweving. Het scenario “Levende rivier” werd weerhouden door de internationale Coördinatiecommissie als grensoverschrijdende structuurvisie.  Hierbij wordt er een optimale rivierwerking gerealiseerd door afgeschuinde oevers, periodiek meestromende nevengeulen en meestroming door oude geulen. Langs de rivier ontstaat er een dynamisch ecologische structuur waarin alle riviergebonden ecotopen de kans krijgen om zich te ontwikkelen.  

In dit rapport wordt er een bondig overzicht gegeven van de sturende processen in het winter- en zomerbed van de rivier en hun impact op abiotiek en biotische componenten zoals beschreven in het “Levende Grensmaas” scenario. Er worden knelpunten aangehaald betreffende het huidige rivierbeheer en de eraan gekoppelde overstromings- en aanslibbingsproblematiek. Tevens wordt het oorzakelijk verband gelegd tussen deze knelpunten en landbouwintensivering, industrie, woningbouw en grindwinning.

Vandenbussche et al., 2001, Ecologische gebiedsvisie voor het rivierbed van de Grensmaas.

Naturontwikkelingsplan voor de Grensmaas

De Grensmaas is een grindrivier met een zeer breed rivierdal en een grote dynamiek. Het Grensmaasproject heeft als doel de dynamische rivierprocessen meer ruimte te bieden en de habitats van grindbanken, rivierbossen en stroomdalgraslanden spontaan te laten ontwikkelen. Het project bestaat ondertussen meer dan 10 jaar als grensoverschrijdend plan. De doelstellingen van herstel van rivierdynamiek in een levend rivierlandschap moeten vorm krijgen in een groot aaneengesloten natuurgebied van zo’n 2500 ha.

Habitatcreatie

De rivier heeft intussen op enkele plaatsen terug de vrijheid gekregen zoals voorzien in het project. De premissen van het Grensmaasproject kunnen we toetsen in de twee grotere pilootprojecten en de talloze natuurterreinen. Sommige van deze premissen stonden immers sterk ter discussie, zoals de vorming van gegradeerde sedimentafzettingen in grindbanken en zandruggen, de mogelijkheden voor ontwikkeling van hardhoutooibos, de structuur- en soortendiversiteit onder het natuurlijke begrazingsbeheer en de terugkeer van de stroomdalsoorten in de natuurterreinen met grote grazers.

Toekomst voor soorten

De realisatie van de habitatbescherming in de afgebakende GEN en Natura2000-habitatgebieden is grotendeels afhankelijk van een actief natuurbeheer en het bevorderen van overstroming. Het natuurherstel is dringend nodig voor een aantal soorten in kritieke toestand in de Maasvallei; de achteruitgang van boomkikker bijvoorbeeld en talloze stroomdalplantensoorten is zo dramatisch dat de kansen op herkolonisatie steeds kleiner worden. Soorten als Grote tijm, Sikkelklaver, Veldsalie, Echte kruisdistel en Wondklaver verdwenen uit het landbouwgebied, met als gevolg dat er nog slechts enkele kleine relictpopulaties van resten. Deze zeldzame soorten zijn tevens afhankelijk van de rivierdynamiek om zich opnieuw te vestigen, en dus van de uitvoering van het Grensmaasproject.

Beleid

De positieve trend in de verwerving van natuurterreinen sinds de vaststelling van het project Levende Grensmaas (Vlaams Voorkeursalternatief 28 oktober 1998, met de aanduiding van 1400ha natuurgebied binnen de projectgrenzen) stagneert sinds 2000. Hoewel er de afgelopen jaren toch nog inspanningen zijn verricht en enkele terreinen toegevoegd zijn, is er een duidelijk stilvallen in het offensieve natuurbeleid merkbaar. Oorzaken zijn te zoeken bij het gestopte aankoopbeleid vanuit de overheid en een verminderde inspanning bij particuliere verenigingen. Toch wordt vanuit het rivierbeheer (nv. De Scheepvaart) constructief voortgewerkt aan de realisatie van het rivierherstel en staat het motto ‘ruimte voor de rivier’ vooraan in een reeks geplande ingrepen aan de Grensmaasoevers.

 

Bijlage(n) 
Feedback