Klimaatverandering, bomen en evolutie: wat te doen? (NB 07/15)

Verwacht wordt dat de klimaatverandering een negatieve invloed zal hebben op de vitaliteit van onze bossen. De vraag stelt zich namelijk of de bossen en de boomsoorten zich kunnen aanpassen aan deze veranderingen. Een gemeenschappelijke studie van het INBO en de KULeuven op sporkehout stemt hoopvol: als we voldoende kans geven aan natuurlijke verjonging, zijn er aanwijzingen dat onze autochtone bomen zich zullen kunnen aanpassen aan de klimaatverandering.

De onderzoekers vonden in de genetische samenstelling van de populaties duidelijke verschillen die konden gelinkt worden aan de temperatuur en neerslag op de respectievelijke standplaatsen. Zelfs binnen het kleine België werden deze verschillen waargenomen. Dit toont aan dat de populaties afgestemd zijn op het klimaat waarin ze voorkomen.

Om het hoofd te bieden aan toekomstige klimaatverandering is het belangrijk om een hoge diversiteit te hebben in genen die verband houden met klimaataanpassing: immers, hoe meer variatie, hoe efficiënter natuurlijke selectie gebeurt. Bij sporkehout zien we in deze klimaatgenen een duidelijk hogere diversiteit (15% meer) dan bij genen die zich neutraal gedragen en niet onderhevig zijn aan selectie op klimatologische verschillen. Hierdoor mogen we verwachten we dat onze populaties zich relatief goed en snel zullen kunnen aanpassen. We zullen bijgevolg niet meteen zuidelijke bomen moeten importeren om aan droge hete zomers het hoofd te bieden. De aanplant van zuidelijke variëteiten houdt immers risico’s in, zoals de mogelijke introductie van exotische parasieten en een verlies aan autochtoniteit van onze bossen.

In een eerdere studie vonden de onderzoekers ook al gelijkaardige resultaten op een sterk verschillende soort, de zwarte els. Dit kan wijzen op een algemeen patroon.

Concreet leert dit ons dat autochtoon plantgoed waarschijnlijk voldoende capaciteit heeft om het hoofd te bieden aan klimaatverandering. Wel moeten we ruimte geven aan natuurlijke verjonging. Door enkel aan te planten verhinder je natuurlijke selectie op de meest kritische levensstadia van bomen (kiemplanten tot jonge boompjes), en vertraag je de snelheid van evolutie richting klimaatadaptatie. Bij natuurlijke verjonging daarentegen heb je duizenden kiemplanten, waarvan slechts een enkeling, doorgaans een beter aangepast individu, de competitie wint en doorgroeit tot een volwassen boom.

Hanne de Kort (KU Leuven)
Olivier Honnay (KU Leuven)
Joachim Mergeay
Kristine Vander Mijnsbrugge

Meer lezen:

Feedback