Genetische identificatie van vleermuizen via keutels (JB-14)

De waarneming en monitoring van vleermuizen is traditioneel een zeer moeilijke en arbeidsintensieve klus, die vaak nachtwerk vereist en een grote mate van expertise vergt. Doorgaans gebeurt zo’n monitoring door middel van bat-detectoren, vangsten met mistnetten en bezoek van verblijfplaatsen. een efficiënte monitoring van deze soortengroep is van groot belang in het kader van de Europese Habitatrichtlijn, die strikte regels oplegt voor de bescherming en het behoud van deze soorten.

In gebouwen zijn keutels van vleermuizen vaak een eerste indicatie van de aanwezigheid van vleermuizen, en van het gebruik van deze gebouwen als leefgebied (zomerverblijfplaatsen, kraamkolonies, ...).

Deze keutels zijn echter moeilijk op soort te brengen, tenzij via moleculaire technieken die het DNA van de vleermuis gebruiken om de soort te identificeren. Deze zogenaamde DNA-barcoding, waarbij de exacte volgorde van de letters van de genetische code van een bepaald gen wordt bepaald, laat toe om nagenoeg alle soorten dieren van elkaar te onderscheiden.

INBO heeft hiervoor een specifiek DNA barcodingprotocol uitgewerkt waarmee alle in België voorkomende soorten vleermuizen op naam gebracht kunnen worden, uitgaande van het DNA uit één enkele keutel. Dit opent enorme mogelijkheden voor de monitoring van vleermuizen: van sommige soorten zoals de kleine dwergvleermuis, vale vleermuis of de bechsteins vleermuis is nog maar zeer weinig gekend over hun verspreiding in Vlaanderen en hun leefgebied. Een eerste screening van keutels ingezameld in gebouwen of onder speciale vleermuiskasten kan gebruikt worden om via een snelle screening de aanwezigheid van een bepaalde soort in een gebied vast te stellen, om daarna, zo gewenst, een meer gerichte onderzoek op te starten. Ook bij renovaties van gebouwen kan het nuttig zijn om snel te weten welke soorten vleermuizen aanwezig zijn, om vervolgens passende maatregelen te nemen..

Het voordeel van deze methode is dat ze zeer betrouwbaar is, en dat vleermuizen niet op hetzelfde moment als de waarnemer/verzamelaar aanwezig hoeven te zijn, en dat het inzamelen van keutels zeer weinig expertise vergt. Dit reduceert verstoring voor de vleermuis en vergemakkelijkt inzameling.

Een recent onderzoek van INBO in opdracht van Natuurpunt Studie, waarbij keutels ingezameld op kerkzolders werden geïdentificeerd, bevestigt het succes van deze werkwijze.

David HalfmaertenSabrina NeyrinckJoachim Mergeay

Feedback