Amerikaanse nerts en de geslachtsverhouding bij bunzing - Marternieuws 18

Europese nertsen en bunzingen zijn twee marterachtigen die van oorsprong dezelfde leefgebieden delen. Beide soorten kunnen naast elkaar voorkomen omdat ze een specifieke niche invullen. Europese nertsen hebben een uitgesproken semi-aquatische leefwijze in tegenstelling tot bunzings die er ondanks hun voorkeur voor waterrijke habitats (beekvalleitjes, moerasbossen,…) een meer terrestrische leefwijze op nahouden. De in Europa ingevoerde Amerikaanse nerts houdt er een leefwijze op na die aanzienlijk overlapt met die van de Europese nerts, maar ook met die van de bunzing.

In gebieden waar nog voldoende kwalitatief habitat aanwezig was om een veeleisende soort als Europese nerts in stand te houden had de rechtstreekse agressie van de (grotere en dominante) Amerikaanse nerts desastreuze gevolgen voor eerstgenoemde. Op veel plaatsen stierf de Europese nerts uit. Doordat bunzingen evengoed uitgesproken landbiotopen bewonen en slechts gedeeltelijk concurrenten van Amerikaanse nertsen zijn is de bedreiging voor de bunzing op het eerste zicht minder acuut. Desalniettemin is er sprake van habitatuitsluiting door en voedselcompetitie met Amerikaanse nerts.

Daarnaast werd op het eind van de vorige eeuw in Wit-Rusland vastgesteld dat de geslachtverhouding bij bunzing wijzigde met de opkomst van de invasieve Amerikaanse nerts. Op twaalf jaar tijd steeg het aandeel mannetjes in de populatie bunzingen van 59% (vóór de opkomst van Amerikaanse nerts) tot 95 % in de habitats die beide soorten met elkaar delen.

Om  te testen of de bevindingen uit Wit-Rusland evenzeer gelden in de rest van het verspreidingsgebied van de bunzing ging een Spaans onderzoeker aan de slag met 71 datasets uit 21 landen, goed voor 10.847 bunzingen verspreid over het volledige areaal van de soort. De data hebben betrekking op gedode bunzingen (hoofdzakelijk klemvangsten) in het kader van jacht/bestrijding of commerciële doeleinden (bont), verkeersslachtoffers en levend-vangsten. Het Marternetwerk was met 1500 verkeersslachtoffers de op één na grootste dataleverancier voor deze studie – na een Russische dataset van opzettelijk gedode bunzingen.

Er werd ook onderzocht of de geslachtsverhouding verschilt naar gelang de wijze van gegevensverzameling (verkeersslachtoffer, klemvangst, levend vangst,..). Dit bleek niet geval, verkeersslachtoffers zijn met andere woorden even geschikt om de geslachtsverhouding na te gaan als andere steekproefnames.

Wat eerder al in lokale populaties in Wit-Rusland werd vastgesteld, werd nu ook aangetoond op continentale schaal: de aanwezigheid van Amerikaanse nerts leidt tot een verstoorde geslachtverhouding bij adulte bunzingen. In gebieden waar beide soorten naast elkaar voorkomen is het aandeel mannetjes in de volwassen populatie verhoudingsgewijs veel hoger in vergelijking met gebieden waar enkel bunzingen voorkomen. Een plausibele verklaring wordt gezien in het feit dat bunzingwijfjes veel kleiner zijn dan bunzingmannetjes en daardoor competitief benadeeld zijn ten opzichte van de grotere nertsen. Doordat wijfjes jongen moeten grootbrengen en verdedigen lopen ze bovendien  meer risico op agressieve ontmoetingen. Het spreekt voor zich dat een zeer laag aandeel zich voortplantende vrouwtjes op termijn een sterke bedreiging kan vormen voor het langdurig overleven van een populatie.

Naast reeds eerder vastgestelde negatieve effecten van Amerikaanse nertsen op bunzingen zoals habitatuitsluiting en voedselcompetitie is het wijzigen van de geslachtsverhouding een factor om mee rekening te houden in de analyse van de achteruitgang van de bunzing in veel Europese gebieden.

Onze Vlaamse bunzingpopulatie heeft – in afwezigheid van een gevestigde populatie Amerikaanse nerts – weliswaar nog een gezonde geslachtsverhouding, toch is de soort bij ons de voorbije jaren met minstens 25% achteruitgegaan. De aan de Europese Unie gerapporteerde ‘staat van instandhouding’ in het kader van de Habitatrichtlijn is ‘zeer ongunstig, verder achteruitgaand’ en op de recente  Vlaamse Rode Lijst heeft bunzing het statuut ‘Kwetsbaar’. De oorzaken van de achteruitgang bij ons zijn nog niet goed gekend, het gaat om een ingewikkeld kluwen van factoren, waarbij de ene factor wellicht versterkend werkt ten opzichte van de andere. Zien we in de toekomst de factor Amerikaanse nerts toegevoegd aan het lange lijstje met bedreigingen?

Referentie : Barrientos R. 2015. Adult sex-ratio distortion in the native European polecat is related to the expansion of the invasive American mink – Biological Conservation 186 : 28–34.

Feedback